Doekle Terpstra over instroom en onderwijs bij Ledendag RAI CarrosserieNL

30 oktober 2019

Doekle Terpstra sprak tijdens onze Ledendag op 10 oktober in Bunnik om over instroom en onderwijs. Hij is sinds 2017 voorzitter van Techniek Nederland (voorheen UNETO-VNI) en vanaf 2014 actief als aanjager van het Nationaal Techniekpact 2020. Landelijke bekendheid kreeg Terpstra als CNV-voorman.

Zo’n 20 Jaar geleden maakte de politiek afspraken om jongeren minimaal mbo 4 niveau in het vervolgonderwijs te laten volgen of liever nog hbo en universiteit. Veel ouders omarmden dit beeld dat je beter algemeen vormend onderwijs in plaats van vakonderwijs kunt volgen. En daarvoor betalen we nu de prijs, want tot op de dag van vandaag is vaak niet het eerste advies aan een basisschoolleerling om beroepsonderwijs te volgen.

De arbeidsmarkt van nu en morgen ontwikkelt zich echter heel anders dan toen werd voorspeld, want juist in de dienstensector verdwijnen veel functies, denk maar aan de bankwereld, en is er nu een enorm tekort aan technisch-geschoolde vakmensen. Terpstra kan het weten, als voorzitter van de installatiebranche (Techniek Nederland).

Techniek ruggengraat grote maatschappelijke thema’s

Nu zitten we in een nieuwe industriële revolutie waar techniek/technologie de ruggengraat van de toekomst is en hebben we de techniek-vmbo’s in Nederland nagenoeg afgebouwd waar het gaat om hardcore techniek. Nu is er weliswaar structureel jaarlijks 100 miljoen beschikbaar voor ‘reparatie’ van de technische vmbo’s, maar de tragiek van de technische vmbo’s gaat ook de komende jaren doorwerken naar de mbo’s. Er zijn nagenoeg geen doorlopende leerlijnen vanuit het vmbo naar het mbo, waardoor de aansluiting tussen vmbo en mbo niet goed geborgd is.

Daarnaast kunnen ROC-besturen van het een op het andere moment besluiten te stoppen met mbo-opleidingen, wat Terpstra een doorn in het oog is. “Wees zuinig op de enig nog bestaande carrosseriebouwopleiding in Zwolle. Pas goed op uw zaak door in gesprek te blijven met Deltion en samen met regionale bedrijven en vmbo’s te zorgen voor voldoende nieuwe instroom”, gaf hij zijn publiek mee.

In de installatietechniek is er nu, op een medewerkersbestand van 150.000, een tekort van 20.000. De komende jaren loopt dat op naar 40.000. Dat heeft ook maatschappelijke consequenties. Techniek is namelijk essentieel voor alle grote maatschappelijke thema’s! Teken aan de wand is dat, na een toename de laatste jaren van studenten voor technisch onderwijs op hbo-niveau, er dit schooljaar juist een afname is van 3%. Hiertegenover staat een grotere instroom van associate degrees (ligt tussen mbo4- en hbo-opleiding).

Docenten

En mocht het al lukken hiermee de problematiek rond jongeren en instroom  te verlichten, dan dient het volgende probleem zich aan: dat er geen docenten meer zijn. In Amsterdam is nog de enige opleiding, omdat ze vergeten zijn deze opleiding te sluiten…

Terpstra verwacht dat de norm in 2025 zal zijn dat alle docenten in het beroepsonderwijs ‘hybride’ zijn, dus werken in het bedrijfsleven en één of meerdere dagen lesgeven in het beroepsonderwijs. Daarbij is het ook heel belangrijk dat bedrijven en (v)mbo’s meer gaan samenwerken. Tot slot moeten we eraan werken om de sector meer ‘mensonafhankelijk’ te maken, wat omdenken vergt. Dus verder inzetten op automatisering en robotisering.

Hoe krijgen we meer instroom in de techniek?

Een panklaar antwoord hoe we meer instroom kunnen krijgen heeft ook Terpstra niet. Ideeën daarvoor wel. Volgens hem ontbreekt het om te beginnen aan een agenda voor het gehele techniekonderwijs, van basisschool tot wetenschappelijk onderwijs. Hierdoor worden jongeren in het algemeen onderwijs gestopt waar ze eigenlijk niet in passen en eigenlijk ook niet in willen. Ten tweede zijn de technische sectoren hun positieve en krachtige imago kwijtgeraakt. Door niet op het verleden te wijzen, maar juist uit te dragen dat de technische sector onmisbaar onderdeel is van de enorme veranderingen die in de samenleving plaatsvinden. Een baan in de techniek betekent werkgarantie. Een baan in de techniek betekent dat je ‘probleemoplosser’ bent voor bijvoorbeeld klimaat of mobiliteit (carrosseriebouw: mobiliteitsaanpakkers?). Dit past ook in de denkbeelden van jongeren over hun carrière. Geld is niet meer het belangrijkste. Het gaat om enthousiast worden als ze oplossingen creëren voor de samenleving van morgen en overmorgen en hun talenten kunnen laten zien.

Ten derde kan ook via zijinstroom nog aan nieuw talent voor het bedrijf worden gekomen. Misschien niet zozeer voor de werkvloer maar wel voor ondersteunende functies. De komende periode zullen nog veel mensen uitstromen die nu een baan hebben in de bank- of verzekeringswereld.

Tot slot: niet meer op basis van vacatures werven, maar iedereen die zich meldt een baan aanbieden.

Belangrijk is dat alle technische O&O-fondsen in het basisonderwijs (t/m groep 8) samenwerken om zo de techniekvijver groter te maken. Ook het verplichte uurtje techniek op basisscholen kan hieraan een bijdrage leveren. Op het (v)mbo is promotie meer gericht op de verschillende techniek sectoren wat prima is.

RAI CarrosserieNL

Ook RAI Vereniging heeft arbeidsmarkt en de instroom in technische opleidingen tot een van haar hoofdthema’s benoemd en werkt inmiddels aan een concrete aanpak, waarbij wordt samengewerkt met andere organisaties in de mobiliteitssector. Vanuit RAI CarrosserieNL wordt daar al langere tijd aan gewerkt, bijvoorbeeld door het deelnemen aan beroepen- en scholenmarkten, gastlessen, het beschikbaar maken van een schaalmodel voor technieklessen en natuurlijk de website www.leerbedrijfcarrosserie.nl.


Contactpersoon
Jasper Burgers
Jasper Burgers
Beleidsadviseur RAI CarrosserieNL
+31 20 504 4993